Artikel Onderzoek toekomst gemeente Meerssen

Resultaten onderzoek toekomstbestendigheid
De gemeenteraad van Meerssen heeft in juni 2017 Berenschot gevraagd om een onafhankelijk onderzoek uit te voeren naar de toekomstbestendigheid van een zelfstandige gemeente Meerssen. Het onderzoek had tot doel de sterktes en zwaktes, kansen en bedreigen voor de gemeente inzichtelijk te maken. Berenschot concludeert dat Meerssen een krachtige gemeenschap kent die vraagt om versterking van het bestuur. De onderzoekers schetsen de route waarlangs de gemeente nog 10-15 jaar zelfstandig zou kunnen blijven. Niets doen is geen optie.

Onderzoeksvraag

De gemeenteraad van Meerssen heeft ervoor gekozen om vanuit eigen kracht te kijken naar de maatschappelijke opgaven en van daaruit naar haar bestuurskracht. Niet omdat anderen dat vragen, maar omdat de gemeente zelf de verantwoordelijkheid voelt om een scherp beeld te hebben van haar gemeenschap, het gebied en haar opgaven.

Zij wilde met het onderzoek nagaan of de bestuurlijke en ambtelijke organisatie in deze vorm door kan blijven gaan. Is de gemeente financieel en organisatorisch gezond genoeg om (nieuwe) maatschappelijke opgaven zelfstandig aan te kunnen? Kan ze in de komende 10 tot 15 jaar haar taken blijven verrichten tegen redelijke kosten en op een aanvaardbaar kwaliteitsniveau? Kan ze tot slot haar ambities realiseren?

Conclusies en aanbevelingen

Berenschot stelt dat de bestuurskracht van Meerssen kwetsbaar is. Tegelijkertijd springt de kracht van de gemeenschap er positief uit. Om in de toekomst de ambities te kunnen realiseren en de opgaven en uitdagingen het hoofd te kunnen (blijven) bieden, moet de gemeente investeren in het versterken van de bestuurskracht. Het onderzoeksbureau ziet drie optimalisatiemogelijkheden: 1) verbetering van het politiek-bestuurlijke klimaat, 2) versterken van de kracht van de ambtelijke organisatie en 3) versterken van de regionale positie.

Het politiek-bestuurlijk klimaat vraagt aandacht. Berenschot beveelt aan om te investeren op inhoud, rol, procesvoering en gedeelde waarden door de (nieuwe) gemeenteraad en het (nieuwe) college.

De ambtelijke organisatie kan -gezien de omvang van de gemeente- niet op alle niveaus de gewenste robuustheid en kwaliteit realiseren. Berenschot beveelt aan om over te gaan naar een kleine hoogwaardige regie-organisatie, waarbij de uitvoeringstaken bij samenwerkingspartners komen te liggen. Zo borgt de gemeente de kwaliteit om het college krachtig te adviseren, op niveau partner te zijn van de gemeenschap en goed opdrachtgever van de uitvoering te zijn. Om meer bestuurskracht en positie in de regio te krijgen, beveelt Berenschot aan om voor regionale vraagstukken te komen tot een krachtige regio-agenda.

Bij investering op deze drie niveaus kan Meerssen de komende jaren bestuurlijk zelfstandig blijven. Op de langere termijn (meer dan acht jaar) acht Berenschot het waardevol om meer fundamenteel te gaan samenwerken met gemeenten in de regio.

Ambitie, opgaven en uitdagingen

In haar rapport 'Toekomstbestendig Meerssen: haalbaarheidsonderzoek zelfstandige toekomst gemeente Meerssen' schetst Berenschot het perspectief van die toekomstbestendigheid aan de hand van de ambitie, de opgaven en de uitdagingen voor de gemeente Meerssen. De ambities en de opgaven zijn vergelijkbaar met andere gemeenten van deze omvang. De ambities zijn gelegen in de bloeiende woon- en leefgemeente, het stimuleren van het ondernemersklimaat en het toerisme, en een kwalitatieve, eigentijdse dienstverlening. De opgaven liggen op financieel gebied (in balans te komen met de taken), en op het gebied van de decentralisatie en stelselwijzigingen, duurzaamheid en de overlast van de luchthaven en waterbeheersing. De zwaarte zit vooral in de uitdagingen waar Meerssen voor staat: de verbetering van het politiek-bestuurlijk klimaat, de kracht van de ambtelijke organisatie en het versterken van de regionale positie.

Enquête en interviews

Berenschot heeft diverse partijen actief betrokken bij het onderzoek. De onderzoekers hebben een enquête gehouden onder de inwoners. En ze hebben interviews afgenomen bij ondernemers, verenigingen, (maatschappelijke) organisaties en ambtelijk en bestuurlijk betrokkenen binnen en buiten Meerssen.

Begeleidingsgroep

Het proces is begeleid door de 'Begeleidingsgroep toekomst gemeente Meerssen', die door de gemeenteraad is samengesteld. De begeleidingsgroep bestaat uit vertegenwoordigers van alle partijen die in de raad zitting hebben, met de burgemeester als adviseur. De begeleidingsgroep spreekt van een helder onderzoeksrapport dat voldoet aan de vraag die eraan ten grondslag ligt. Ze heeft het rapport doorgestuurd naar de raad.

Gemeenteraad

De gemeenteraad heeft het eindrapport ontvangen. Op woensdag 17 januari volgt een toelichting aan de raad. Het onderzoek biedt de gemeenteraad handvatten om te bepalen hoe de toekomst van Meerssen er uitziet en hoe ze die toekomst vorm kan geven.

Provincie

Om het onderzoek mogelijk te maken heeft de Provincie Limburg een financiële bijdrage toegezegd van 50% van de kosten mits het onderzoek gedegen en onafhankelijk zou worden uitgevoerd. Zij heeft zich niet bemoeid met de inhoud van het onderzoek.

Lees hier het eindrapport (pdf)